De Middenschool staat weer in de belangstelling en vaak wordt daarbij gerefereerd aan (het succes van) het Finse model. In dit model zitten alle leerlingen tot 15 jaar in dezelfde klassen. Dit model wordt dan 1 op 1 vertaald naar de Nederlandse situatie en gepropageerd als Middenschool en oplossing van alle problemen.

Ik ben groot fan van het Finse model, maar ik wil hier en aantal kanttekeningen plaatsen die bij deze vergelijking vaak (al dan niet opzettelijk) buiten beschouwing worden gelaten:

1: De overheid stond 100% achter de invoering, qua beleid (lange termijn) en financiering. In Nederland moet alles kostenneutraal en volgt de ene vernieuwing de andere razendsnel op.
2: De docenten en scholen kregen vrijwel volledige automomie over het curriculum en de doorvoering ervan. Hier is het curriculum tot in detail dichtgetimmerd.
3: Alle docenten kregen een universitaire opleiding en het vak heeft een hoge status en docenten genieten aanzien en autonomie. Hier is de status van het vak gestaag uitgehold en is de autonomie vrijwel geheel verdwennen middels controlelagen, focus op cijfers en percentages, inspectierapporten, etc.
4: Er is een enorm overschot aan gekwalificeerde en enthousiaste docenten, in Nederland is er een groot tekort.
5: Docenten worden goed betaald. Hier is er een forse salariskloof met het bedrijfsleven na eindeloze nullijnen, met name in het PO.
6: Het duurde 5-10 jaar voor het systeem effect begon te sorteren - hier verwacht men instantane opbrengst.
7: Klassen zijn maximaal 19 leerlingen groot! Hier is het gemiddelde ongeveer 28.
8: Docenten geven veel minder lesuren - circa 15 tegen 25 hier.
9: Docenten hebben veel meer tijd om ervaringen uit te wisselen, te differentieren, lessen voor te bereiden, enz.
10: Er zijn weinig tot geen toetsen, de docenten krijgen het vertrouwen dat ze de het niveau van de leerlingen goed kunnen inschatten. Hier gaan - ook als de schoolleiding voorstelt minder te toetsen - veel hakken in het zand.
11: Ouders vertrouwen en respecteren het onderwijs en de vakmensen die er werken.
12: Er wordt niet neergekeken op "lagere vormen" van vervolgonderwijs, hier leeft de illusie dat vakonderwijs inferieur zou zijn aan academisch onderwijs. Sommige ouders stuwen hun kind op tot een niveau van ongeschiktheid (Peter principe) in de overtuiging dat "hoger" beter is. Het schaduwonderwijs tiert daarbij welig en de docenten worden geacht iedereen binnen boord te houden (en tegelijkertijd de sterksten uit te dagen)
13: Alle scholen doen mee, gesegregeerd onderwijs of categoraal onderwijs is er dus simpelweg niet.
14: De overheid onderkent het belang van goed onderwijs en investeert er ruimhartig in.

Simpelweg de Middenschool invoeren en er dit Finse model op loslaten is dus gedoemd te mislukken. Ouders zullen "vluchten" naar categorale scholen, de docenten zulen bezwijken onder de werklast (nog meer differentiren en alle niveaus bedienen met te weinig tijd en ondersteuning). In het voorstel stond al heel subtiel dat dit heel veel van docenten zou vragen. En dat is riskant in een tijd van burnouts en enorme tekorten...Ja ik weet het, we hebben twaalf weken vakantie en moeten niet zeuren...

Ook hier zou ik suggereren: neem 1 stap per keer. Experimenteer met een verlengde brugklas van 1,5-2 jaar. Doe ervaring op en wissel ervaringen uit. Leer van fouten en van elkaar. Neem over wat werkt. Er is nu tijdelijk extra geld...

Dat laat onverlet dat alles wat wordt doorgevoerd mogelijkerwijs sneuvelt zodra de tijdelijke extra gelden op zijn. Meer struktureel geld zit er niet in. Dus het zal weer kostenneutraal moeten. Maar ook dan is er best wel wat mogelijk.

1: Verlengde brugklas en latere selectie.
2: Tijdelijke toekenning van extra voorbereidingsuren voor docenten in deze verlengde brugklas om materiaal te maken, te trainen, enz.
3: Invoeren van generieke trainingsuren waar leerlingen extra kunnen oefenen of verdiepend materiaal kunnen maken, teneinde zo de vakdocenten te ontlasten en differrentiatie te verbeteren.
4: Verminder het aantal toetsmomenten en geef docenten het vertrouwen. Bespreek dit goed met de ouders en neem hen mee. Durf dit uit te stralen. Misschien haken sommige ouders af maar de school krjgt wel "smoel". Doe dit eventueel alleen in de verlengde brugklassen teneinde onrust te verminderen.
5: Durf te differentieren als schoolleiding, investeer in je personeel, beloon bijzondere prestaties expliciet. Het huidige systeem met standaard schaaljaren en promotie B-C-D is demotiverend. Durf van LC en LD extras te vragen. Durf kwaliteit te benoemen en durf mindere prestaties te benoemen - zonder sancties maar binnen een open professionele cultuur, waarbij middelen worden toegekend om de prestaties te verbeteren.
6: Gebruik interne kennis en ervaring. Werk met b.v. Leerkracht. Laat mensen leren van elkaar. Zorg voor een cultuur waarin de collega's elkaar durven aan te spreken en niet met een schuin oog naar de leiding kijken.
7: Professionaliseer de organisatie, cursussen, trainingen, regelmatige bijeenkomsten met het team. Zorg voor een teamcultuur en een gevoel van gezamenlijke verantwoordelijkheid. Wissel posities en/of stel b.v. om de vijf jaar posities vacant zodat enthousiaste mensen kunnen solliciteren. Houd de dynamiek gaande.

Uiteraard zou je heel graag kleinere klassen willen maar dat lukt niet zonder struktureel extra geld. Voor minder lesuren geven geldt hetzelfde. Toeennen van extra gelden/uren aan een deel van het personeel kan scheve ogen geven, maar het is niet anders...

Veel van bovenstaande suggesties kosten niets of relatief weinig. Maar ik geloof dat ze cumulatief een enorme impact kunnen hebben. Hst is ongewtijfeld niet zo "sexy" als weer een nieuw paradigma maar het werkt wel.

11   12   Reageer Like   Dislike   Refereer